«Θηλιά» για τον Trump οι σπάνιες γαίες - Περιορίζουν τη διαπραγματευτική ισχύ απέναντι στον Xi

Ο Αμερικανός πρόεδρος Donald Trump έχει υιοθετήσει πιο ήπια και λιγότερο συγκρουσιακή στάση απέναντι στην Κίνα ενόψει της συνάντησής του με τον Κινέζο πρόεδρο Xi Jinping αυτή την εβδομάδα, γεγονός που αντανακλά την αυξανόμενη σημασία του ελέγχου του Πεκίνου στα κρίσιμα ορυκτά, σύμφωνα με ειδικούς σε θέματα Κίνας και εμπορικής πολιτικής.
Σε αντίθεση με προηγούμενες συνόδους κορυφής, η κυβέρνηση Trump μέχρι στιγμής έχει αποφύγει να απειλήσει με μεγάλους νέους δασμούς στις κινεζικές εισαγωγές ή με σαρωτικούς περιορισμούς στις εξαγωγές αμερικανικής τεχνολογίας, σημειώνει το Reuters σε ανάλυσή του. 
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι ένας σημαντικός λόγος είναι η κυριαρχία της Κίνας στις αλυσίδες εφοδιασμού σπάνιων γαιών.

Η «θηλιά» των σπάνιων γαιών γύρω από την Ουάσινγκτον

Η Κίνα ελέγχει μεγάλο μέρος της παγκόσμιας προσφοράς σπάνιων γαιών και έχει αποδείξει ότι είναι πρόθυμη να χρησιμοποιήσει αυτή τη θέση ως μοχλό πίεσης στον οικονομικό και τεχνολογικό ανταγωνισμό της με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Πέρυσι, το Πεκίνο περιόρισε τις εξαγωγές σπάνιων γαιών ως απάντηση στους αμερικανικούς δασμούς, προκαλώντας αναστάτωση στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και αποκαλύπτοντας την εξάρτηση της Ουάσινγκτον από τις κινεζικές δυνατότητες επεξεργασίας και παραγωγής.
Το επεισόδιο έδειξε ότι η αμερικανική πίεση προς την Κίνα θα μπορούσε επίσης να προκαλέσει σημαντικό κόστος στις αμερικανικές επιχειρήσεις.
«Οι ΗΠΑ και η κυβέρνηση Trump βρίσκονται θεμελιωδώς σε διαφορετική θέση απέναντι στην Κίνα, καθώς δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτή την υπερβολικά καταναγκαστική και υπερβολικά επιθετική προσέγγιση», δήλωσε η Emily Kilcrease, πρώην αξιωματούχος εμπορίου των ΗΠΑ, η οποία εργάζεται σήμερα στο Center for a New American Security.
Όπως ανέφερε, η προσέγγιση της κυβέρνησης έχει διαμορφωθεί από όσα συνέβησαν κατά την προηγούμενη αντιπαράθεση για τις σπάνιες γαίες, αλλά και από το ενδεχόμενο η Ουάσινγκτον να αναγκαστεί τελικά να ανακαλέσει ορισμένα από τα μέτρα της.
Σύμφωνα με την AlixPartners, η Κίνα ελέγχει έως και το 70% της παγκόσμιας εξόρυξης σπάνιων γαιών, περίπου το 85% της δυναμικότητας διύλισης και περίπου το 90% της παραγωγής κραμάτων και μαγνητών σπάνιων γαιών.
Στα υλικά αυτά περιλαμβάνονται στοιχεία όπως το ύττριο και το δυσπρόσιο, τα οποία χρησιμοποιούνται σε στρατηγικούς κλάδους, μεταξύ άλλων στην αυτοκινητοβιομηχανία, τους ημιαγωγούς και την άμυνα.
Αυτή η συγκέντρωση δίνει στο Πεκίνο επιρροή σε αλυσίδες εφοδιασμού που είναι δύσκολο να αντικατασταθούν γρήγορα.

Η Ουάσινγκτον κρατά μετρημένη την πίεση


Η κυβέρνηση Trump συνεχίζει να λαμβάνει μέτρα κατά κινεζικών εταιρειών, ωστόσο οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι οι πρόσφατες κινήσεις είναι πιο περιορισμένες σε σχέση με ορισμένες από τις απειλές που είχαν προηγηθεί πριν από προηγούμενες συνόδους κορυφής ΗΠΑ-Κίνας.
Τον Ιούνιο, το Πεντάγωνο κατηγόρησε τις Alibaba, BYD και άλλες κινεζικές εταιρείες ότι υποστηρίζουν τον κινεζικό στρατό.
Τον Ιούλιο, ο υπουργός Οικονομικών Scott Bessent προειδοποίησε ότι κινεζικές εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπες με κυρώσεις εάν αντέγραφαν αμερικανικά μοντέλα AI.
Η Ουάσινγκτον περιόρισε επίσης τις εισαγωγές από 43 κινεζικές εταιρείες λόγω καταγγελιών για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επέβαλε περιορισμούς που αφορούν νέα ξένα ρομπότ και μετατροπείς ισχύος.
Ωστόσο, πολλά από αυτά τα μέτρα είχαν ανακοινωθεί μήνες πριν από τη συνάντηση του Trump με τον Xi.
Ο Peter Harrell, πρώην αξιωματούχος του Λευκού Οίκου επί προεδρίας Joe Biden, δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον φαίνεται να επιδιώκει να διατηρήσει τις εντάσεις κάτω από ένα επίπεδο που θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρά κινεζικά αντίποινα.
Μετά την προηγούμενη αντιπαράθεση για τις σπάνιες γαίες, ανέφερε, η κυβέρνηση Trump «αισθάνεται ευάλωτη στον κινεζικό εξαναγκασμό» και επιδιώκει μεγαλύτερη σταθερότητα και ασφαλή πρόσβαση στα κρίσιμα ορυκτά.
Ο Λευκός Οίκος, το υπουργείο Εμπορίου, ο Εμπορικός Αντιπρόσωπος των ΗΠΑ και η κινεζική πρεσβεία στην Ουάσινγκτον δεν απάντησαν άμεσα σε αιτήματα για σχόλιο.

Η ιστορία της διπλωματίας των συνόδων κορυφής

Η σημερινή αυτοσυγκράτηση αντανακλά ένα ευρύτερο μοτίβο στις σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας, όπου οι εμπορικές και τεχνολογικές εντάσεις συχνά κλιμακώνονται πριν από συναντήσεις υψηλού επιπέδου και στη συνέχεια αποκλιμακώνονται μέσω διαπραγματεύσεων.
Κατά τη συνάντηση του Trump με τον Xi στην Οσάκα της Ιαπωνίας το 2019, ο Αμερικανός πρόεδρος υπαναχώρησε από τα σχέδια επιβολής δασμών σε επιπλέον κινεζικά προϊόντα αξίας 300 δισ. δολαρίων και χαλάρωσε ορισμένους περιορισμούς που επηρέαζαν τη Huawei, αφού το Πεκίνο συμφώνησε να αυξήσει τις αγορές αμερικανικών αγροτικών προϊόντων.
Παρόμοιο μοτίβο εμφανίστηκε και στη συνάντηση του Οκτωβρίου 2025 στο Busan.
Ο Trump μείωσε τους δασμούς κατά 10% και ανέβαλε περιορισμούς στις εξαγωγές που επηρέαζαν χιλιάδες κινεζικές εταιρείες, αφού ο Xi συμφώνησε να αναστείλει τους περιορισμούς στις σπάνιες γαίες και να επαναλάβει τις αγορές αμερικανικής σόγιας.
Και οι δύο κυβερνήσεις χαρακτήρισαν στη συνέχεια τη συνάντηση επιτυχημένη.
Ο Trump, ωστόσο, είχε υιοθετήσει πιο επιθετική στάση πριν από τη σύνοδο κορυφής με τον Xi στο Πεκίνο τον Μάιο. Είχε απειλήσει με νέο δασμό 50% στην Κίνα, μετά από δημοσιεύματα ότι το Πεκίνο εξέταζε το ενδεχόμενο να προμηθεύσει το Ιράν με συστήματα αεράμυνας.
Η αντίθεση με τη σημερινή προσέγγιση υποδηλώνει ότι η Ουάσινγκτον δίνει πλέον μεγαλύτερη έμφαση στην αποφυγή μιας αντιπαράθεσης που θα μπορούσε να αποκαλύψει ξανά τις ευπάθειες των αλυσίδων εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών.

Ο αγώνας για εναλλακτικές πηγές

Δεν θεωρούν όλοι στην Ουάσινγκτον ότι η σημερινή προσέγγιση αποτελεί ένδειξη μειωμένης αμερικανικής διαπραγματευτικής ισχύος.
Ο Ρεπουμπλικανός βουλευτής John Moolenaar, πρόεδρος της House China Select Committee, δήλωσε ότι τα πρόσφατα μέτρα δείχνουν πως ο Trump προσέρχεται στη σύνοδο «από θέση ισχύος».
Άλλοι αναλυτές αναμένουν ότι η σημερινή περίοδος σχετικής αυτοσυγκράτησης θα συνεχιστεί έως ότου οι Ηνωμένες Πολιτείες αναπτύξουν εναλλακτικές πηγές κρίσιμων ορυκτών.
Ο Dmitri Alperovitch, συνιδρυτής της CrowdStrike και του Silverado Policy Accelerator, εκτίμησε ότι η εύθραυστη εκεχειρία που ξεκίνησε μετά την προηγούμενη αντιπαράθεση για τις σπάνιες γαίες είναι πιθανό να συνεχιστεί.
Η πρόκληση για την Ουάσινγκτον είναι ότι η ανάπτυξη εναλλακτικών αλυσίδων εφοδιασμού θα απαιτήσει χρόνο.
Η εξόρυξη σπάνιων γαιών, η διύλιση και η παραγωγή μαγνητών απαιτούν σημαντικές επενδύσεις, εξειδικευμένη τεχνολογία και δυναμικότητα επεξεργασίας. Ακόμη και εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους αυξήσουν την εγχώρια παραγωγή και τις εναλλακτικές πηγές, η μείωση της εξάρτησης από την Κίνα δεν μπορεί να γίνει άμεσα.
Ο Trump και ο Xi αναμένεται να συναντηθούν στον Λευκό Οίκο την Πέμπτη και στη συνέχεια θα πραγματοποιηθεί επίσημο δείπνο, στο οποίο θα παραστούν ανώτεροι αξιωματούχοι και επιχειρηματικοί ηγέτες.
Στη σύνοδο θα συζητηθούν το εμπόριο, η τεχνολογία και οι ευρύτερες οικονομικές σχέσεις, όμως τα κρίσιμα ορυκτά αναμένεται να παραμείνουν ένα σημαντικό ζήτημα στο παρασκήνιο.
Ο έλεγχος των αλυσίδων εφοδιασμού σπάνιων γαιών από την Κίνα δεν εξαλείφει την αμερικανική οικονομική ισχύ. Η Ουάσινγκτον εξακολουθεί να διαθέτει σημαντική επιρροή μέσω της τεχνολογίας, των επενδυτικών περιορισμών, των χρηματοπιστωτικών μέτρων και της πρόσβασης στην αμερικανική αγορά.
Ωστόσο, η δυνατότητα του Πεκίνου να περιορίσει την προσφορά κρίσιμων ορυκτών δημιουργεί έναν περιορισμό στο πόσο επιθετικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί αυτή η ισχύς.
Άμεσος στόχος και των δύο πλευρών μπορεί επομένως να είναι η αποτροπή ενός νέου κύκλου κλιμάκωσης, διατηρώντας παράλληλα τις αντίστοιχες διαπραγματευτικές τους θέσεις.
Για την Ουάσινγκτον, η μακροπρόθεσμη πρόκληση είναι η μείωση της εξάρτησής της από τις κινεζικές αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών. Μέχρι να συμβεί αυτό, οι σπάνιες γαίες θα παραμείνουν ένας σημαντικός παράγοντας που θα καθορίζει πόσο μακριά μπορούν να φτάσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες στην άσκηση πίεσης προς το Πεκίνο, χωρίς να διακινδυνεύσουν αναταράξεις στους δικούς τους στρατηγικούς κλάδους.

www.bankingnews.gr